بوۋاققا ئىسىم قويغاندا قۇلىقىغا ئەزان ئېيتىش ھەققىدە

سوئال: ئەسسالامۇئەلەيكۇم ۋەرەھمەتۇللاھ، ئۇستاز! يېقىندا دىيارىمىزدا «تۇغۇلغان بوۋاققا ئىسىم قويغاندا قۇلاققا ئەزان توۋلاش بىدئەت» دەپ بىر گەپ تارقىلىپتۇ، بۇ زادى قانداق گەپ؟

جاۋاب: ۋەئەلەيكۇم ئەسسالام ۋەرەھمەتۇللاھى ۋەبەرەكاتۇھۇ.

بارلىق ھەمدۇسانا جانابى ئاللاھقا بولسۇن، شۇنداقلا پەيغەمبىرىمىزگە، ئائىلە – تاۋابىئاتلىرىغا ۋە ئۇنىڭغا تاكى قىيامەتكىچە ئەگەشكەنلەرگە دۇرۇت – سالاملار بولسۇن.

كۆپچىلىك ئالىملار رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ھەزرىتى ھەسەننىڭ قۇلىقىغا ئەزان توۋلىغانلىقى ھەققىدە كەلگەن ھەدىسكە ئاساسلىنىپ، بوۋاقنىڭ ئوڭ قۇلىقىغا ئەزان توۋلاشنى مۇستەھەپ، دەپ قارىغان.

ئەبۇ رافى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ رىۋايەت قىلىپ دەيدۇكى، ھەسەننى فاتىمە تۇغقان ۋاقتىدا مەن رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ ئۇنىڭ قۇلىقىغا نامازغا توۋلىغاندەك ئەزان توۋلىغانلىقىنى كۆرگەن. بۇ ھەدىسنى ئىمام تىرمىزى: «ھەسەن سەھىھ» دەپ باھالىغان.([1])

بەزى ئالىملار بۇ ھەقتە كەلگەن ھەدىسنى «ئاجىز» دەپ قاراپ، تۇغۇلغان بوۋاقنىڭ قۇلىقىغا ئەزان توۋلاش مۇستەھەپ بولمايدۇ، دېگەن.

بۇ قاراش ئوخشاشماسلىقىنىڭ سەۋەبى ئۈچ نەرسىگە بېرىپ تاقىلىدۇ:

1. ئەھلى ئىلىملەر ئوتتۇرىسىدا ئاجىز ھەدىسكە ئەمەل قىلىش مەسىلىسىدە قاراش ئوخشاشماسلىقى بولغان.

2. بوۋاقنىڭ قۇلىقىغا ئەزان توۋلاش ھەققىدە كەلگەن يۇقىرىقى ھەدىسكە ھۆكۈم قىلىشتا ئوخشىمىغان يەكۈنلەر چىقىرىلغان. تىرمىزى، ئىبنى قەييىم قاتارلىق ئالىملار بۇ ھەدىسنى «ھەسەن» دەپ قارىغان. يەنە بەزىلەر «ئاجىز» دەپ قارىغان. دېمەك، ھەسەن دەپ قارىغانلار ياكى ئاجىز ھەدىسكە ئەمەل قىلىمىز دېگەنلەر بۇ ھەدىسكە ئەمەل قىلىۋەرگەن. بۇ ھەدىسنى «ئاجىز» دېگەن ۋە ئاجىز ھەدىسكە ئەمەل قىلىشقا بولمايدۇ، دەپ قارىغانلار، ئەمەل قىلمىغان.

3. ئاشۇ ھەدىسنى رىۋايەت قىلغان ئاسىم ئىبنى ئۇبەيدۇللاھ ئىبنى ئاسىم ئىبنى ئۆمەر ئىبنى خەتتاب دېگەن تابىئىننى كۆپچىلىك ھەدىسشۇناسلار «ئاجىز» دەپ قارىغان بولسىمۇ، سۇفيان ئىبنى ئۇيەينە، سۇفيان ئەسسەۋرى، شۇئبە، ئەبۇ داۋۇد، تىرمىزى ۋە ئىبنى ماجە قاتارلىق ئىشەنچلىك ھەدىسشۇناسلار ئۇنىڭدىن ھەدىس رىۋايەت قىلغان.

ئۇنداق بولغان ئىكەن، ئىككى قاراشنىڭ بىرىنى تۇتسا ھېچ گەپ بولمايدۇ، ئەزان توۋلىغانلارغا ئېتىراز بىلدۈرۈشنىڭ ئورنى يوق. خالىغانلار ئەزان توۋلىمىسا ئىختىيارى.

ۋەللاھۇ ئەئلەم.

دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ

20 – 5 – 2011

2-توم، 118-نومۇرلۇق پەتىۋا.

————————

([1]) «تىرمىزى» 1514 – ھەدىس.

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز