شەيخ توختى داموللام خوتەنى

(1309ھ ~ 1371ھ)

(1891م ~ 1951م)

سەئىد ئوغلى تۇنىيازنىڭ ئوغلى توختى ھىجرىيە 1309-يىلى خوتەننىڭ ئىلچى شەھىرىدە پاراۋان تۇرمۇش كەچۈرىدىغان باي ئائىلىدە تۇغۇلغان. ئۇ دائىم ئىلمىي سورۇنلار ۋە جەمئىيەتتىكى ئىلىم سورۇنلىرىغا بېرىپ بىلىم ئالاتتى، ئۆگىنىشنى قىزغىن سۆيەتتى. بولۇپمۇ، دىنىي بىلىملەرنى چوڭقۇرلاپ ئۆگىنىشىنى ئالاھىدە ياخشى كۆرەتتى. ئۇ دەسلەپ ئوقۇشنى خوتەندە ئاساسىي دىنىي بىلىملەرنى، ئوقۇش-يېزىشنى، مورفولوگىيە ۋە گىرامماتىكا قائىدىلىرىنى ئۆگىنىشتىن باشلىغان. ئىلىمنى دەپ بىرگە ئويۇن-تاماشا قىلىدىغان ھەقەمسايىلىرىنى ۋە ئويۇن-تاماشالىرىنى تاشلىغان. بىر قانچە يىل ئۆتۈپ ئەرەب تىلىدا مەلۇم سەۋىيە ھازىرلىغاندىن كېيىن قەشقەرگە كېلىپ، داڭلىق ئۆلىمالارنىڭ قولىدا فىقھى، ھەدىس، تەپسىر ۋە تەپسىرشۇناسلىق، پارس تىلى ۋە پارس ئەدەبىياتى، ئىستىلىستىكا، لوگىكا، ئىلاھىيەتشۇناسلار پەلسەپەسى، ھېساب، رەسۇلۇللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسەللەمنىڭ تەرجىمىھالى، ئىسلام تارىخى، مەشھۇر زاتلار (رىجاللار) تەرجىمىھالى قاتارلىقلارنى ئوقۇغان. «ئىجازەت» ئالغاندىن كېيىن خوتەنگە قايتىپ كەلگەن ۋە ئوقۇتقۇچىلىققا تەيىنلەنگەن.

ئۇ ھىجرىيە 1371-يىلى ئىلچى شەھىرىدە ۋاپات بولغان ۋە شۇ جايغا دەپنە قىلىنغان.

ئاللاھ تائالا شەيخكە رەھمەت قىلغاي!

 

ئەدىب ئۇستاز مۇھەممەت قاسىم ئەمىننىڭ «الإعلام لبعض رجالات تركستان» ناملىق كىتابىدىن «ساجىيە ئىسلام بىلىملىرى تورى» تەرجىمە قىلدى.

جاۋاب يېزىش

ئېلېكتىرونلۇق خەت ئادرېسىڭىز ئاشكارىلانمايدۇ. * بەلگىسى بارلارنى چوقۇم تولدۇرۇسىز